Мыйзам жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишин уюштуруунун тартибин, алардын милдеттерин, функцияларын, ыйгарым укуктарын жана өз ара мамилелерин аныктайт.

Бул жергиликтүү коомдоштуктун өз кызыкчылыгындагы жергиликтүү маанидеги маселелерди өз жоопкерчилиги менен, мыйзамда белгиленген чектерде чечүүсү. Ал түздөн-түз жарандардын катышуусу аркылуу же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары аркылуу жүзөгө ашырылат.

Тиешелүү айыл аймагынын аймагында туруктуу жашаган жарандар жергиликтүү коомдоштукту түзөт. Коомдоштуктун мүчөлөрү жергиликтүү маселелерди талкуулоого, сунуш киргизүүгө жана мыйзамда каралган катышуу формаларын пайдаланууга укуктуу.

Айыл аймагында жергиликтүү өз алдынча башкаруунун негизги органдары:

• өкүлчүлүктүү орган — айылдык кеңеш;
• аткаруучу орган — айыл өкмөтү.

Айылдык кеңеш жергиликтүү коомдоштуктун кызыкчылыгын билдирип, чечимдерди кабыл алат; айыл өкмөтү ошол чечимдердин жана мыйзамда белгиленген милдеттердин аткарылышын уюштурат.

Мыйзамда жергиликтүү маанидеги маселелердин негизги чөйрөлөрү белгиленген. Алардын катарына:

• аймакты социалдык-экономикалык өнүктүрүү жана жергиликтүү бюджет;
• ичүүчү суу, канализация, таштанды чыгаруу жана санитардык тазалык;
• жергиликтүү жолдорду, көчөлөрдү жана коомдук жайларды кароо;
• муниципалдык менчикти башкаруу;
• жашылдандыруу, көрктөндүрүү жана аймактын инфраструктурасын өнүктүрүү;
• калкка жергиликтүү кызматтарды уюштуруу боюнча башка маселелер кирет.

Айылдык кеңеш өзүнүн сессияларында жергиликтүү бюджетти жана анын аткарылышы жөнүндө отчетту, аймактын өнүгүү программаларын, муниципалдык менчикти пайдалануу маселелерин жана мыйзамда өзгөчө компетенциясына берилген башка маселелерди карайт. Ошондой эле кеңештин туруктуу жана убактылуу комиссиялары иштейт.

Айыл өкмөтү жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруучу органы болуп саналат. Айыл өкмөтүнүн башчысы мыйзамдардын, мамлекеттик органдардын жана айылдык кеңештин мыйзамдуу актыларынын аткарылышын уюштурат, айыл өкмөтүнүн аппаратына жетекчилик кылат, жергиликтүү бюджеттин жана өнүгүү программаларынын аткарылышын камсыз кылат.

Жергиликтүү коомдоштуктун мүчөлөрү төмөнкү формалар аркылуу катыша алышат:

• жарандардын жыйындарына жана чогулуштарына катышуу;
• коомдук угууларда өз пикирин билдирүү;
• жергиликтүү демилге көтөрүү жана сунуш берүү;
• курултайларга жана коомдук талкууларга катышуу;
• айыл өкмөтүнө же айылдык кеңешке жазуу, электрондук же оозеки кайрылуу жөнөтүү.

Жыйын же чогулуш көчөнүн, кварталдын, айылдын же бүтүндөй айыл аймагынын тургундары үчүн маанилүү маселелерди биргелешип талкуулоо максатында өткөрүлөт. Анда көйгөйлөр, сунуштар жана өнүктүрүү боюнча демилгелер каралып, жыйынтыгы тиешелүү жергиликтүү органга берилет.

Коомдук угуу — жергиликтүү маанидеги маанилүү чечимдин долбоорун же маселени тургундардын катышуусунда ачык талкуулоо. Ал бюджет, тариф, өнүгүү программасы, муниципалдык кызмат же башка коомдук маанилүү маселе боюнча өткөрүлүшү мүмкүн. Тургундар суроо берип, сунуш жана сын-пикир киргизе алышат.

Коомдоштуктун мүчөлөрү айыл аймагындагы маселени чечүү боюнча сунуш же жергиликтүү ченемдик укуктук актынын долбоорун демилгелей алышат. Демилге жергиликтүү коомдоштуктун уставында жана колдонуудагы мыйзамдарда белгиленген тартипте айылдык кеңешке же айыл өкмөтүнө берилет.

Айыл өкмөтүнөн жана айылдык кеңештен мыйзамда ачык болууга тийиш болгон маалыматты сурап алууга болот. Бюджеттин долбоору жана аткарылышы боюнча коомдук угуулар өткөрүлүп, кабыл алынган актылар жана коомдук маанилүү маалыматтар расмий сайтта, маалымат такталарында же башка жеткиликтүү ыкмалар менен жарыяланат.

Жаран кайрылуусун жазуу жүзүндө, электрондук түрдө же жеке кабыл алууда оозеки бере алат. Кайрылууда аты-жөнү, байланыш маалыматы, маселенин маңызы жана мүмкүн болсо аны тастыктаган документтер көрсөтүлөт. Кайрылуулар Кыргыз Республикасынын жарандардын кайрылууларын кароо жөнүндө мыйзамдарында белгиленген тартипте каралат.

Муниципалдык менчик жергиликтүү коомдоштуктун керектөөлөрүн камсыз кылуу үчүн пайдаланылат. Аны башкаруу боюнча ыйгарым укуктарды айылдык кеңеш жана айыл өкмөтү мыйзамда белгиленген компетенциясынын чегинде жүзөгө ашырат. Кызмат көрсөтүүлөрдү айыл өкмөтү, муниципалдык ишкана же мыйзамдуу негизде тартылган башка уюм уюштурушу мүмкүн.

Жергиликтүү мамлекеттик администрация райондун деңгээлинде мамлекеттик аткаруу бийлигин жүргүзүп, мамлекеттик саясаттын жана мыйзамдардын аткарылышын координациялайт. Айыл өкмөтү болсо айыл аймагындагы жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруучу органы катары жергиликтүү коомдоштуктун маселелерин чечет. Алар мыйзамда белгиленген ыйгарым укуктардын чегинде өз ара аракеттенишет.